Leczenie operacyjne postępującej stopy płaskiej dorosłych / PCFD / nabyte płaskostopie dorosłych

Na czym polega leczenie operacyjne postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Leczenie operacyjne postępującej stopy płaskiej dorosłych polega na chirurgicznym odtworzeniu zapadniętego łuku stopy i skorygowaniu deformacji płasko-koślawej za pomocą osteotomii (przecięcia kości) lub artrodezy (usztywnienia stawów).

Postępująca stopa płaska dorosłych to problem polegający na zapadaniu się łuku stopy. W efekcie rozwija się deformacja płasko-koślawa. W leczeniu postępującej stopy płaskiej stosuje się różne zabiegi – od chirurgii małoinwazyjnej po duże artrodezy.

O wyborze metody leczenia decyduje doświadczony chirurg ortopeda na podstawie rodzaju deformacji. Wyróżnia się kilkanaście typów deformacji, do których dostosowanych jest kilka, jeśli nie kilkanaście typów operacji.

W zależności od rodzaju deformacji stosuje się:

• Operacje z zachowaniem stawów tyłostopia (osteotomie): chirurg przecina kości tyłostopia i odpowiednio je przesuwa, aby odtworzyć prawidłowy łuk stopy. Do najczęściej stosowanych technik należą: medializująca osteotomia pięty (MCO), osteotomia Cottona, osteotomia kości piętowej według Hintermanna oraz osteotomia według Evansa. Bardzo często osteotomię Cottona łączy się z tzw. transferem FDL (przeniesieniem ścięgna zginacza długiego palców), co dodatkowo wzmacnia łuk stopy.
• Operacje bez zachowania stawów (artrodezy): jeżeli deformacja jest zbyt zaawansowana, by zachować ruchomość stawów, lub jeśli towarzyszą jej zmiany zwyrodnieniowe, stosuje się usztywnienia. Najczęściej wykonywana jest artrodeza podwójna.

Większość tych zabiegów przeprowadza się techniką „na otwarto”, choć wybrane etapy lub warianty można wykonać w sposób małoinwazyjny.

Kiedy warto rozważyć leczenie operacyjne postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Leczenie operacyjne warto rozważyć w sytuacji, gdy doszło do widocznego zapadnięcia się łuku stopy (tzw. collapsu), a towarzyszących mu dolegliwości bólowych nie udaje się opanować za pomocą leczenia zachowawczego (np. wkładek ortopedycznych i rehabilitacji).

Im większy jest stopień zdeformowania łuku stopy i im mocniej wpływa on na pogorszenie jakości życia pacjenta, tym wskazania do interwencji chirurgicznej są silniejsze i bardziej zasadne.

Jakie objawy sugerują, że możesz potrzebować operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Głównymi objawami sugerującymi konieczność operacji są ból oraz obrzęk zlokalizowany za kostką przyśrodkową, połączone z zauważalną zmianą kształtu stopy.

Typowe dolegliwości i objawy obejmują:

• ból i obrzęk zlokalizowany po wewnętrznej stronie stopy (za kostką przyśrodkową),
• dolegliwości bólowe z przodu od kostki bocznej (po zewnętrznej stronie stopy),
• widoczną deformację: kostka przyśrodkowa zaczyna „wpadać” do środka, a stopa staje się wyraźnie koślawa.

Wielu pacjentów adaptuje się do powolnych zmian i dopiero podczas specjalistycznego badania lekarskiego dowiaduje się, że oś ich stopy jest nieprawidłowa.

Jakie badania są potrzebne przed operacją postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Podstawą diagnostyczną przed operacją jest zdjęcie rentgenowskie (RTG) stopy wykonane w pozycji stojącej, czyli pod naturalnym obciążeniem.

W zależności od potrzeb klinicznych i stopnia złożoności deformacji, diagnostykę uzupełnia się o badanie USG stopy, rezonans magnetyczny (MRI) do oceny tkanek miękkich (zwłaszcza ścięgien) lub tomografię komputerową (TK) dla precyzyjniejszego obrazowania układu kostnego.

Jakie są przeciwwskazania do operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Głównymi przeciwwskazaniami do operacji postępującej stopy płaskiej są standardowe przeciwwskazania chirurgiczne, takie jak zły stan naczyń krwionośnych oraz zły stan tkanek miękkich w operowanej okolicy. Przewlekłe niedokrwienie lub aktywne infekcje znacząco podnoszą ryzyko powikłań i mogą dyskwalifikować pacjenta z tak rozległego zabiegu.

Jak przygotować się do operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Przygotowanie do operacji jest standardowe.

Ponieważ zasady przygotowania są wspólne dla pacjentów poddawanych operacjom ortopedycznym, przygotowaliśmy szczegółowy, uniwersalny poradnik, jak przygotować się do operacji.

Jak przebiega operacja postępującej stopy płaskiej dorosłych krok po kroku?

Operacja polega na odtworzeniu łuku stopy i zniesieniu deformacji płasko-koślawej. Rodzaj wykonywanego zabiegu zależy od rodzaju deformacji oraz od tego, czy możliwe jest zachowanie stawów tyłostopia.

W uproszczeniu zabieg wygląda następująco:

1. Wybór metody operacyjnej: w zależności od rodzaju deformacji wykonuje się operację z zachowaniem stawów tyłostopia lub bez ich zachowania, czyli usztywnienie (artrodezę).
2. Osteotomia: w przypadku operacji z zachowaniem stawów wykonuje się osteotomie kości tyłostopia. Kości są przecinane i odpowiednio przesuwane, aby odtworzyć łuk stopy. Stosuje się między innymi medializującą osteotomię pięty, osteotomię MCO, osteotomię Cottona, osteotomię według Hintermanna oraz osteotomię według Evansa. Osteotomię Cottona często łączy się z przeniesieniem ścięgna zginacza długiego palców, czyli transferem FDL.
3. Artrodeza: jeżeli nie jest możliwe zachowanie stawów tyłostopia lub towarzyszy temu zwyrodnienie, wykonuje się usztywnienie, czyli artrodezę. Najczęściej jest to artrodeza podwójna.
4. Dostęp operacyjny: większość zabiegów wykonuje się na otwarto, choć część z nich można wykonać małoinwazyjnie.
5. Stabilizacja: kości są stabilizowane śrubami.

Cały zabieg trwa zazwyczaj od jednej do dwóch godzin i wymaga najczęściej jednej nocy hospitalizacji.

Co się dzieje w ciągu 24–72 h po operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Pierwsze trzy dni to bezpośredni okres pooperacyjny, w którym najważniejsze są leczenie bólu i leczenie obrzęku.

Pacjent powinien głównie leżeć, ograniczać aktywność, stosować zalecone leki przeciwbólowe i chłodzenie.

Po operacjach stopy płaskiej kończyny nie obciąża się. Pacjent porusza się o kulach.

Szczegółowe postępowanie w pierwszych 24-72 godzinach po operacji opisaliśmy w naszym wspólnym dla operacji stopy poradniku.

Jak długo nosi się ortezę, gips lub but pooperacyjny po operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

W większości przypadków unieruchomienie operowanej kończyny oraz bezwzględny zakaz jej obciążania trwają około 6 tygodni.

Przez ten czas pacjent funkcjonuje przy wsparciu kul łokciowych. Okres ten zależy od szczegółów przeprowadzonej operacji, rozległości osteotomii i szybkości zrostu kostnego – może on zostać odpowiednio skrócony lub przedłużony przez lekarza prowadzącego.

Kiedy zdejmowane są szwy i jak dbać o ranę po operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Szwy zabezpieczające rany pooperacyjne są zdejmowane standardowo po około 2 tygodniach od zabiegu. Pielęgnacja rany powinna przebiegać ściśle według instrukcji otrzymanych od ortopedy, co pozwala zminimalizować ryzyko infekcji.

Rehabilitacja po operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych – kiedy się zaczyna i na czym polega?

Rehabilitacja po operacji postępującej stopy płaskiej rozpoczyna się zazwyczaj już w drugim tygodniu po zabiegu.

Początkowa praca z fizjoterapeutą (w okresie odciążenia) skupia się na pracy z nieoperowanymi stawami, utrzymaniu funkcji mięśni oraz przygotowaniu stopy do momentu, w którym lekarz wyda zgodę na jej ponowne obciążanie.

Kiedy wrócę do sprawności po operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

W typowym przebiegu gojenia powrót do pierwszego stawania na operowanej nodze następuje po około 6 tygodniach od zabiegu.

Proces powrotu do pełnej sprawności wymaga czasu:

• kolejne 6 tygodni zajmuje zazwyczaj stopniowe wdrażanie do obciążania kończyny i powrót do sprawności umożliwiającej swobodne, kilkukilometrowe spacery,
• powrót do wymagającego sportu (np. biegania) zależy od formy pacjenta sprzed operacji. Osoby, które wcześniej były aktywne, mogą liczyć na powrót do sportu po około pół roku od zabiegu.

Jakie są możliwe powikłania po operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Powikłania po operacji stopy płaskiej obejmują problemy typowe dla leczenia operacyjnego:

• zaburzenia gojenia dostępów operacyjnych,
• podrażnienie nerwów,
• zaburzenia gojenia tkanki kostnej,
• istnieje także ryzyko dalszego załamywania się łuku stopy - nawrotu płaskostopie.

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem po operacji postępującej stopy płaskiej dorosłych?

Bezpieczeństwo naszych Pacjentów w trakcie rekonwalescencji jest dla nas najważniejsze. Zamiast zastanawiać się, co jest normalnym etapem gojenia, a co powodem do niepokoju, zapoznaj się z naszym wspólnym dla wszystkich operacji stopy poradnikiem.