Osteotomia nadkostkowa / okołokostkowa / około stawu skokowego

Na czym polega osteotomia nadkostkowa / okołokostkowa / około stawu skokowego?

Osteotomia nadkostkowa (zwana również okołostawową lub osteotomią około stawu skokowego) to zaawansowany zabieg chirurgiczny polegający na przecięciu kości i ich precyzyjnym przesunięciu, aby przenieść siły obciążające kończynę na zdrową, nieuszkodzoną część stawu skokowego.

Aby staw skokowy funkcjonował prawidłowo, musi przenosić siły w sposób symetryczny. Jeśli oś kończyny jest zaburzona – staw pracuje w tzw. koślawości (wygięcie do wewnątrz) lub szpotawości (wygięcie na zewnątrz) – jedna strona stawu jest permanentnie przeciążana. Prowadzi to do asymetrycznego zwyrodnienia, czyli przedwczesnego „wycierania się” tylko jednej strony chrząstki stawowej. Osteotomia jest zabiegiem oszczędzającym staw – zamiast go wymieniać lub usztywniać, lekarz chirurg zmienia geometrię kości, co pozwala na zniesienie dolegliwości bólowych i zatrzymanie rozwoju zmian zwyrodnieniowych.

Kiedy warto rozważyć osteotomię nadkostkową / okołokostkową / około stawu skokowego?

Osteotomię nadkostkową / okołokostkową / około stawu skokowego warto rozważyć wtedy, gdy lekarz stwierdza asymetryczne zwyrodnienie stawu skokowego.

Jest to korzystniejsza sytuacja niż zwyrodnienie globalne, ponieważ w asymetrycznym zwyrodnieniu część stawu jest nadal dobra. Jeśli uda się przecięciem kości i ich przesunięciem przenieść siły na zdrową część stawu, można zmniejszyć dolegliwości bólowe związane ze zwyrodnieniem.

Asymetria ta może wynikać z wielu przyczyn:

• wrodzonych cech budowy anatomicznej pacjenta,
• przebytych w przeszłości złamań,
• pourazowego zwyrodnienia stawu,
• spontanicznie rozwijającego się zwyrodnienia (idiopatycznego).

Jakie objawy sugerują, że możesz potrzebować osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Objawy asymetrycznego zwyrodnienia stawu skokowego wiążą się przede wszystkim z bólem i zauważalną deformacją kończyny.

Do typowych symptomów należą:

• ból stawu skokowego występujący w spoczynku lub podczas chodzenia,
• uciążliwe obrzęki, które pojawiają się po aktywności,
• postępująca deformacja – noga staje się coraz bardziej koślawa lub szpotawa,
• wyraźne „wykrzywianie się” kostki,
• nierówna praca stawu, odczuwalna przez pacjenta jako przeciążenie jednej strony.

Jakie badania są potrzebne przed osteotomią nadkostkową / okołokostkową / około stawu skokowego?

Diagnostyka w przypadku osteotomii okołostawowej musi być bardzo precyzyjna, ponieważ decyduje o kątach, pod jakimi zostanie przecięta kość.

• Zdjęcia rentgenowskie (RTG) wykonywane na stojąco: to kluczowe badanie, pozwalające ocenić oś kończyny pod naturalnym obciążeniem ciała.
• Tomografia komputerowa (TK) stopy: niezbędna do dokładnego zaplanowania przebiegu osteotomii.
• Uwaga: często chorzy wykonują rezonans magnetyczny (MRI), jednak rezonans wykonuje się zazwyczaj w pozycji leżącej (bez obciążenia), co nie pozwala na prawidłową ocenę osiowości kończyny. Dlatego RTG na stojąco pozostaje badaniem podstawowym.

Jakie są przeciwwskazania do osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Głównym przeciwwskazaniem jest zaawansowanie zmian zwyrodnieniowych. Jeśli zwyrodnienie jest już tak głębokie, że obejmuje cały staw (tzw. zwyrodnienie globalne), osteotomia nie przyniesie efektu, ponieważ nie ma już „zdrowej” powierzchni, na którą można by przenieść obciążenie. W takim przypadku rozważa się inne metody leczenia. Przeciwwskazaniem mogą być również ogólne stany zdrowia pacjenta lub problemy z ukrwieniem, które czynią każdą operację w tym rejonie zbyt ryzykowną.

Jak wygląda przygotowanie do osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Przygotowanie obejmuje wykonanie specjalistycznych badań obrazowych i matematyczne zaplanowanie operacji. Ponieważ lista badań i zalecenia przedoperacyjne są zbieżne z innymi operacjami stopy, zajrzyj do naszego poradnika: Uniwersalny poradnik, jak przygotować się do operacji.

Jak przebiega osteotomia nadkostkowa / okołokostkowa / około stawu skokowego krok po kroku?

Osteotomia nadkostkowa / okołokostkowa / około stawu skokowego polega na wykonaniu zaplanowanych przecięć kości i przesunięciu ich zgodnie z planem przedoperacyjnym. Zabieg ten charakteryzuje się wysokim stopniem trudności i wymaga od chirurga dużej precyzji.

Przebieg zabiegu w uproszczeniu:

1. Planowanie przedoperacyjne: na podstawie tomografii chirurg oblicza dokładne kąty przecięcia kości.
2. Dostęp i przecięcie: wykonuje się chirurgiczne złamania/przecięcia (osteotomie) kości w zaplanowanych miejscach.
3. Korekcja: kości są przesuwane o wcześniej obliczone wartości, aby skorygować oś kończyny.
4. Stabilizacja: kości zespalane są za pomocą płyt i śrub, które stabilizują strukturę podobnie jak w przypadku złamań, dając kości czas na zrośnięcie się w nowej pozycji.

Zabieg trwa zazwyczaj 2–3 godziny i wymaga hospitalizacji (standardowo jedna noc).

Co się dzieje w ciągu 24–72 h po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Okres bezpośrednio pooperacyjny wymaga szczególnej troski o ranę i kontroli bólu. Ponieważ kluczowe zasady bezpieczeństwa po operacji stopy są typowe dla wszystkich operacji stopy, przygotowaliśmy osobny wpis temu poświęcony: Co dzieje się po operacji? 

Jak długo nosi się ortezę, gips lub but pooperacyjny po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego unieruchomienie trwa zazwyczaj około 6 tygodni, ale ostateczna decyzja zależna jest od przypadku.

Obciążanie kończyny również ustala się indywidualnie:

• zazwyczaj obciążanie rozpoczyna się po około 6 tygodniach,
• część pacjentów może obciążać kończynę już w pierwszym tygodniu,
• decyzja jest bardzo indywidualna i ustalana po operacji.

Kiedy zdejmowane są szwy i jak dbać o ranę po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Szwy i pielęgnacja rany po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego usuwa się najczęściej po około 2 tygodniach od operacji.

Szczegółowe zalecenia zależą od gojenia i indywidualnej sytuacji pacjenta.

Rehabilitacja po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego – kiedy się zaczyna i na czym polega?

Rehabilitacja po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego zaczyna się zwykle w drugim tygodniu.

Polega na:

• utrzymaniu zakresu ruchu,
• utrzymaniu wydolności kończyny w czasie, kiedy goją się chirurgiczne złamania.

Ponieważ podczas operacji wykonuje się przecięcia kości, rehabilitacja musi uwzględniać proces ich gojenia.

Kiedy wrócę do sprawności po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Powrót do obciążania kończyny następuje najczęściej po około 6 tygodniach. Pełne wyzdrowienie oraz ostateczna ocena efektu zabiegu to proces długofalowy – stan po operacji ocenia się w pełni dopiero po około roku od zabiegu.

Jakie są możliwe powikłania po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Głównym celem operacji jest zatrzymanie zwyrodnienia, co udaje się w zdecydowanej większości przypadków.

Istnieje jednak ryzyko:

• dalszego postępu zwyrodnienia, jeśli choroba jest bardzo dynamiczna,
• zaburzeń gojenia skóry lub samej kości (jak przy każdym złamaniu),
• przemieszczenia ustawionych fragmentów kości (choć współczesne implanty są niezwykle mocne i ograniczają to ryzyko).

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego?

Po osteotomii nadkostkowej / okołokostkowej / około stawu skokowego pilny kontakt z lekarzem jest wskazany w sytuacjach standardowych po operacji stopy, zwłaszcza gdy pojawiają się objawy sugerujące problem z gojeniem lub infekcję. Przeczytaj szczegółowy wpis, kiedy zgłosić się do lekarza.  Kiedy zgłosić się do lekarza po operacji?